Afekt (pojęcie)

Afekt [affect], obserwowany przez badającego, ekspresja emocji: np. smutku, lęku czy gniewu. Afekt osłabiony to ekspresja emocji mająca znacznie mniejszą intensywność niż normalnie; afekt płaski to brak, lub prawie brak, emocjonalnej ekspresji zwany także spłaszczeniem afektu; afekt niedostosowany lub niespójność afektu to niespójność ekspresji emocjonalnej z ich opisem przez osobę badaną; afekt labilny (chwiejność uczuciowa) to niestabilność i zmienność emocji; afekt ograniczony lub afekt zawężony to ograniczenie zakresu emocjonalnej ekspresji. Zob. też emocje, emocje pierwotne. Por. nastrój. (łac. affectus czas przeszły do afficere wpływać, od ad do + facere robić). CS 10.    

Afekt (łac. affectus) – w psychiatrii i psychologii termin określający obserwowaną przez badającego ekspresję emocji. Ekspresja ta nie zawsze współgra z opisem emocji podawanym w wywiadzie przez pacjenta. Można wyróżnić:

  • afekt dostosowany – prawidłowa, odpowiednio silna i żywa, dostosowana do sytuacji ekspresja uczuć
  • afekt niedostosowany – nieprawidłowa ekspresja uczuć:
    • paramimia – zaburzeniu związku między przeżyciami a ekspresją uczuć
    • paratymia – braku związku między uczuciami a ich ekspresją
    • ambiwalencja uczuciowa – doświadczanie w jednym czasie przeciwstawnych uczuć
  • afekt osłabiony (afekt blady, apatia) – jest to osłabienie zarówno ekspresji uczuć jak i modulacji tejże ekspresji
  • afekt labilny (chwiejność uczuciowa, labilność emocjonalna) – brak możliwości dłuższego utrzymania ekspresji emocji na zbliżonym poziomie, a co za tym idzie częsta i łatwa zmiana afektu
  • afekt sztywny (sztywność uczuciowa) – brak możliwości współgrania emocjonalnego z otoczeniem
  • afekt patologiczny – silna reakcja emocjonalna, często nieadekwatna do przyczyny, przebiegająca z wysokim stopniem pobudzenia psychoruchowego i pojawianiem się gwałtownych wyładowań, np. aktów agresji. Wikipedia.

Innym rozróżnieniem jest podział na emocję i afekt, i to rozróżnienie jest istotne. W pełni rozwinięte emocje mogą składać się z przeżyć bardzo bogatych, złożonych i o dużym znaczeniu. Afekt zaś odnosi się do odczuć pozytywnych lub negatywnych. W najprostszym i najpowszechniejszym ujęciu afekty to tylko niewielkie odczucia sympatii lub niechęci. Afekty są prostsze i najwyraźniej bardziej prymitywne niż emocje. Mogą jednak wywierać dużo ważniejszy wpływ na działania i reakcje człowieka. Afekt to emocja zredukowana do jednego wymiaru – pozytywnego lub negatywnego. Złość, smutek, niepokój, zazdrość i inne to afekty negatywne. W podobny sposób rozmaite przyjemne uczucia mają afekt pozytywny. BZK 260.

Emocje zwykle rozumiemy jako doświadczenie świadome, natomiast afekt może występować na marginesie świadomości, a nawet poza nią. BZK 260.



W latach dziewięćdziesiątych XIX wieku Wilhelm Wundt, twórca psychologii eksperymentalnej, sformułował doktrynę prymatu afektu (affective primacy). Pojęcie afekt odnosi się do niewielkich przypływów pozytywnych lub negatywnych odczuć, które przygotowują nas do zbliżania się do danego bodźca, bądź też do unikania go. HPU 89.

Wundt doszedł do wniosku, że reakcje afektywne są tak ściśle powiązane ze spostrzeganiem, iż często odczuwamy sympatię lub antypatie do danego bodźca w chwili, w której go zauważamy, zanim jeszcze rozpoznamy, co to jest. Te przypływy uczuć pojawiają się tak szybko, że wyprzedzają wszystkie inne myśli dotyczące tego, na co patrzymy. HPU 89.

W swoim przełomowym artykule Zajonc namawiał psychologów, aby używali modelu dwuprocesualnego, w którym afekt – „czyli uczucia” – jest procesem o pierwszorzędnym znaczeniu. Prymat afektu wynika zarówno z faktu, że pojawia się on pierwszy (jest elementem percepcji, a co za tym idzie – jest niezwykle szybki), jak i z tego, że jest silniejszy (ze względu na swój ścisły związek z motywacją wywiera silny wpływ na zachowanie). Drugi proces – myślenie – jest zdolnością ewolucyjnie młodszą, zakorzeniona w języku i niezwiązana ściśle z motywacją. Innymi słowy, myślenie jest jeźdźcem, afekt zaś – słoniem. System myślenia nie jest przygotowany do roli przywódcy – nie ma wystarczającej mocy sprawczej – ale może być użytecznym doradcą. HPU 90.

Bibliografia: wykaz skrótów

 

Polecana lektura:

Haidt - Prawy umysł

Jonathan Haidt
Prawy umysł. Dlaczego dobrych ludzi dzieli religia i polityka?
Przekład: A. Nowak-Młynikowska
Wydawnictwo: Świat Słowa
Seria: Mistrzowie Psychologii

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *