Uważność (pojęcie)

Uważność to koncepcja starożytna. Często kojarzy się ją z buddyzmem, w którym właściwa uważność jest jednym z elementów szlachetnej ośmiorakiej ścieżki, prowadzącej ku wolności od cierpienia i ku samoprzebudzeniu. Jednak uważność nie jest praktyką religijną czy ezoteryczną. Jest to po prostu jeden z konkretnych sposobów doświadczania świata, jakie masz do wyboru. Praktyka uważności jest znana i ceniona od tysiącleci w niemal wszystkich kulturach na świecie ze względu na płynące z niej korzyści duchowe: jasność widzenia, współczucie, życzliwość i spokój ducha. Za sprawą tych korzyści przejawy uważności można odnaleźć w kontemplacyjnych tradycjach wielu religii świata, m.in. chrześcijaństwa, judaizmu, islamu, hinduizmu. W uważności jednak nie ma nic stricte religijnego, nadprzyrodzonego czy nie z tego świata. Wręcz przeciwnie, uważność polega na pełnym, świadomym zanurzeniu się w bardzo przyziemnym tu i teraz. WWS 88-89.

Uważność (mindfulness) – zdolność zauważania doznań, emocji i myśli w miarę, jak te się pojawiają. Przy czym nie ma znaczenia, czy owe doznania, emocje i myśli są bolesne, czy też przyjemne. Masz nauczyć się po prostu je obserwować. RNS 57.

Uważność – umiejętność obserwowania każdej chwili – nie polega wyłącznie na śledzeniu swoich wewnętrznych doświadczeń. Możesz ją rozwijać także dzięki zwykłym, codziennym czynnościom. Zamiast wykonywać te czynności bez skupienia możesz wykonywać je z pełną świadomością. RNS 61.

Wybitny wkład w spopularyzowanie świeckiego rozumienia idei uważności wniósł ceniony autor i badacz Jon Kabat-Zinn. Jego spostrzeżenia i refleksje złożyły się na model terapeutyczny redukcji stresu opartej na uważności (mindfulnes-based stress reduction, MBSR), który pomógł wielu osobom uleczyć przewlekły ból fizyczny i psychiczny. WWS 89.

Kabat-Zinn sformułował słynną definicję uważności. Zgodnie z nią uważność to szczególny rodzaj świadomości, która wyłania się dzięki kierowaniu celowej, nieosądzającej uwagi na doświadczenie chwili, które się przed nami odsłania. Tę bardzo funkcjonalną definicję uzupełnilibyśmy o kilka szczegółów: chociaż uwaga, jaką kierujemy na bieżące doświadczenie chwili, powinna być świadoma i celowa, musi być także stosunkowo elastyczna. Chcemy przez to powiedzieć, że, powinno się być świadomym chwili obecnej, a nie upajać się chwilą obecną. Jeżeli wokół ciebie walą się mury, to musisz zauważyć, co się dzieje, zamiast skupiać się na jakimś jednym punkcie, zapominając o bożym świecie. WWS 89-90.

Kluczem do zmiany zachowań i reakcji jest bycie w pełni świadomym w momencie, gdy uaktywniają się twoje schematy. Ani zmiana, ani wybór nie będą możliwe, jeśli nie zaobserwujesz dokładnie, kiedy zaczynasz odczuwać ból (zanim cierpienie cię przytłoczy i stracisz nad sobą kontrolę), i nie zdasz sobie sprawy, że możesz działać inaczej. RNS 65.

Jeśli poświęcisz około 15 sekund na obserwację siebie, dostrzeżesz wiele doznań. Im więcej zauważysz, tym więcej zacznie się pojawiać. Obserwacja emocjonalna opiera się na podobnych założeniach co kontemplacja.  Obserwator zauważa w sobie pewne zjawiska i ich nie ocenia. Jedyny cel to otwarta postawa i świadomość fizycznego doświadczenia. Ta umiejętność, którą każdy z nas może wyćwiczyć, jest niezbędna, by utrzymać dobrostan psychiczny. HND 62.

Z punktu widzenia terapii akceptacji i zaangażowania (ACT) procesy chwili obecnej opisują zdolność do skutecznego kierowania uwagi – w sposób świadomy, skupiony, ale elastyczny – na wydarzenia z twojego życia rozgrywające się tu i teraz. WWS 85.

Żyj chwilą obecną. Zwracaj uwagę na rzeczy, które dzieją się teraz, a nie na te, które nie zachodzą w chwili obecnej. Koncentracja na teraźniejszości pomaga zmniejszyć lęk i niepokój. Zwiększanie swojej umiejętności bycia tu i teraz, zwane „uważnością” prowadzi do długoterminowej poprawy, jeśli chodzi o lęk i niepokój. KRW 55-56.

Skup się na tym, co dzieje się tu i teraz. Dlatego właśnie mnisi buddyjscy praktykują nieoceniającą samoświadomość – tj. bycie świadomym chwili obecnej bez jakiejkolwiek reaktywności emocjonalnej z nią zawiązanej. Ten rodzaj treningu uważności odcina niepokój i lęk u samego źródła. KRW 56-57.



Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.