Tendencyjność emocjonalna

Tendencyjność emocjonalna – skłonność do dokonywania sądów na podstawie postaw i uczuć, a nie na podstawie racjonalnej analizy dowodów. PKK I 31.    

Emocja (emotion) – krótkotrwały stan psychiczny o charakterze oceniającym, afektywnym bądź intencjonalnym, w tym zadowolenie, smutek, wstręt oraz inne uczucia wewnętrzne. Zob. też afekt, teoria Cannona-Barda, teoria oceny poznawczej, teoria Jamesa-Langego, teoria konstruktów osobistych, emocje podstawowe. Por. nastrój. (łac. e- od + movere, motum ruszać + -ion na oznaczenie akcji, procesu lub stanu). CS 192.

Szczególnie częstym przejawem tendencyjności w myśleniu jest efekt potwierdzania, właściwa wszystkim ludziom skłonność do zapamiętywania zdarzeń, które potwierdzają nasze przekonania i ignorowania dowodów zaprzeczającym im. Efekt potwierdzania wyjaśnia dlaczego zwolennicy astrologii zapamiętują te przepowiednie, które wydają się trafne, zapominają zaś o tych błędnych. Efekt potwierdzania wyjaśnia także, dlaczego hazardziści lepiej zapamiętują swoje wygrane niż przegrane. (…) Przedstawione badanie dostarcza silnych dowodów świadczących o tym, że mózg może fizycznie przełączyć nas na „tryb efektu potwierdzania”, kiedy konfrontuje się z dowodami sprzecznymi z własnymi przekonaniami. PKK I 31.

Czy wnioski mogą być zniekształcone przez tendencyjność w myśleniu? Osoby myślące krytycznie wiedzą, w jakich warunkach pojawia się zwykle tendencyjność i potrafią rozpoznać najczęstsze rodzaje inklinacji, które przeanalizujemy w tym rozdziale. Takie osoby zakwestionowały na przykład obiektywność badaczy oceniających skuteczność nowych leków, którzy otrzymują pieniądze od ich producentów. W naszym przykładzie programu „nawracanie przez zastraszanie” prawdopodobną formą inklinacji jest tendencyjność emocjonalna. Ludzie nie tylko boją się przestępców i przestępstw, ale często są zwolennikami surowego traktowania przejawów kryminalnego zachowania. pokazuje to wstrząsająca liczba zaostrzających kary drakońskich praw, ustanowionych w ostatnich latach przez legislatorów stanowych. Podobnie, program „nawracanie przez zastraszanie” może przemawiać do ludzi ze względu na swoją domniemaną surowość, a nie ze względu na faktyczną skuteczność. PKK I 31-32.

Należy przyjąć jako fakt, że informacje o własnej osobie są przez nas umysł przetwarzane stronniczo. Chętnie usprawiedliwiamy swoje porażki i przypisujemy sobie dodatkowe zasługi. Skłonni jesteśmy oceniać siebie jako wyróżniających się na tle ogółu. Tego typu skrzywiona perspektywa przy spostrzeganiu własnej osoby pozwala większości ludzi zachować wysoką samoocenę. Jego źródłem jest pozytywna ocena własnej wartości. Stan ów jest na tyle miły, że sporadyczne sytuacje, kiedy rzeczywistość „uciera nam nosa”, wcale nie skłaniają nas do bardziej realistycznej oceny siebie. MPS 71.

Stronniczość w służbie ego –  skłonność do tendencyjnie korzystnego spostrzegania siebie. MPS 72.

Badacze wielokrotnie stwierdzali, że człowiek, jeśli powiedzieć mu, że odniósł sukces, chętnie przypisuje sobie jego autorstwo. Źródeł spotykających go nagród upatruje we własnym talencie i wysiłku. Odwrotnie postępuje, gdy dotknie go porażka. Zakłada wówczas, że jej przyczyna tkwi w czynnikach zewnętrznych, takich jak pechowy zbieg okoliczności lub charakter zadania, które przecież było niemożliwe do wykonania. MPS 72.

Bibliografia: wykaz skrótów



Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *