Heurystyka dostępności (availability heuristic)

Heurystyka dostępności (availability heuristic) – poznawcza heurystyka, w której częstość, a więc prawdopodobieństwo zdarzenia jest oceniana na podstawie liczby jego wystąpień oraz jego dostępności w pamięci. Może powodować mylne i błędne osądy. Np. ludzie mają skłonność przeceniać częstość występowania słów zaczynających się na literę, od której rozpoczyna się ich nazwisko. Większość osób uważa na przykład, że w języku angielskim więcej jest wyrazów zaczynających się na literę k niż takich, w których litera ta jest na trzecim miejscu, gdyż łatwiej im przypomnieć sobie słowa zaczynające się na k, tymczasem typowy długi tekst zawiera dwa razy więcej słów z literą k na trzecim miejscu niż na pierwszym. Heurystykę tę zidentyfikowali w 1973 izraelscy psycholodzy Amos Tversky (1937-1996) i Daniel Kahneman (ur. 1934). CS 247-248.

Heurystyka dostępności (availability heuristic) – praktyczna zasada psychologiczna, którą posługują się ludzie, gdy uzależniają swoje oceny od łatwości, z jaką potrafią sobie coś przypomnieć. ACI 418. 

Heurystyka dostępności – skuteczna, choć mogąca prowadzić do pomyłek strategia wnioskowania, w której podstawą oceny prawdopodobieństwa jakiegoś zdarzenia jest jego dostępność w pamięci. Jeśli bez trudu znajdujemy przykłady jego występowania, to zakładamy, że ma dość powszechny charakter. MPS 131.

Heurystyka dostępności to ocena częstości lub prawdopodobieństwa zdarzeń, z jaką przychodzą nam na myśl ich przykłady, czyli egzemplarze. WPS 90.

Ta praktyczna zasada psychologiczna zwana jest heurystyką dostępności (availability heuristic), która odnosi się do ocen zależnych od łatwości, z jaką przypominamy sobie specyficzne przykłady. ACI 140.

W ocenianiu sytuacji i podejmowaniu decyzji ludzie stosują niewielki zbiór reguł heurystycznych, ułatwiających wnioskowanie czy ocenę struktury realiów. Niestety reguły te mogą być również źródłem błędów. Badaniem genezy owych błędów oraz powstawaniem zniekształceń umysłowych pod wpływem heurystyk zajmuje się psychologia poznawcza. (…) Nie jesteśmy dobrymi „statystykami”, ponieważ naruszamy regułę dostatecznej reprezentatywności, stosując się do „prawa małych liczb”. Na podstawie nieledwie kilku przypadków bywamy skłonni do wysuwania ogólnych wniosków. Błąd powstały z braku reprezentatywności szczególnie wtedy prowadzi do negatywnych konsekwencji, gdy pierwsza nietrafna ocena łączy się z uleganiem dostępności tych informacji, które są pod ręką. Jeśli te dwie tendencje (heurystyki) utworzą sztywny schemat myślenia, wówczas oceny i decyzje stają się niewrażliwe na bieżąco uzyskiwane informacje. Powstaje wtedy zjawisko określane mianem „efektu kotwicy”. Pierwsza ocena, pełniąc funkcję „kotwicy”, ogranicza rozpiętość kolejno formułowanych ocen. Subiektywnie wydaje się, że zmieniamy swoje oceny, ale tak nie jest, zmiany są minimalne. Początkowa ocena wpływa na całą sekwencję ocen. Czesław S. Nosal, W obronie racjonalności (rec. Richard E. Nisbett, Mindware. Narzędzia skutecznego myślenia), w: „Nowe Książki” 2016, nr 10, s. 88-89.

Chodzi o zasadę psychicznej dostępności zwana inaczej heurystyką dostępności. Zasada została sformułowana przez dwóch wybitnych psychologów – Daniela Kahnemana i Amosa Tversky’ego. Jak wspomniano w rozdziale szóstym, Kahneman w 2002 roku otrzymał Nagrodę Nobla z ekonomii za sformułowana razem z Tverskym teorię perspektywy. Obaj badacze przez wiele lat zajmowali się czynnikami wpływającymi na zniekształcenia sądów i podejmowanie decyzji przez ludzi. Odkryli, że nasze sądy o różnych aspektach rzeczywistości są podatne na tak zwane skrzywienia poznawcze, które prowadzą do nieprawdziwych wniosków lub błędnych decyzji. Owe skrzywienia są efektem heurystyk, czyli uproszczonego myślenia, które opiera się na ograniczonej liczbie informacji. Heurystyki pozwalają nam na ogół sprawnie i szybko rozwiązywać codzienne problemy, jednakże niekiedy prowadzą do nieprawdziwych wniosków. JPP 196-197.

Heurystyka (heuristic) – doraźna procedura lub zasada ogólna w podejmowaniu decyzji, formułowaniu osądów lub rozwiązywaniu problemów, bez stosowania algorytmu czy wyczerpującego porównania wszystkich dostępnych możliwości, niegwarantująca zatem osiągnięcia prawidłowego lub optymalnego efektu. Historia pojęcia sięga prac amerykańskiego ekonomisty i teoretyka procesów podejmowania decyzji Herberta Alexandra Simona (1916-2001), który w 1957 zasugerował, że ludzie podejmujący decyzje, charakteryzujący się ograniczoną racjonalnością, stosują takie procedury, kiedy pełne sprawdzenie wszystkich dostępnych możliwości jest niewykonalne. Pojęcie wprowadzone do psychologii na początku lat 70. XX wieku przez izraelskich psychologów Amosa Tversky’ego (1937-1996) i Daniela Kahnemana (ur. 1934). Zidentyfikowali oni na wstępie najważniejsze heurystyki, którymi są heurystyka zakotwiczenia i dostosowania, heurystyka dostępności oraz heurystyka reprezentatywności. Inaczej heurystyka poznawcza. CS 247.

Bibliografia: wykaz skrótów



Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.