Wzmocnienie (reinforcement)

Wzmocnienie (reinforcement) – dodanie lub usunięcie czegoś z otoczenia skutkujące wzmożeniem zachowania. BWD 182.

Wzmocnienie pozytywne (positive reinforcement) – konsekwencja polegająca na tym, że pojawieniu się zachowania z otoczenia dodaje się coś pożądanego lub pozytywnego, skutkująca wzmożeniem tego zachowania w przyszłości. BWD 182.

Wzmocnienie pozytywne – bodziec prezentowany po reakcji i zwiększający prawdopodobieństwo ponownego jej wystąpienia. PKK II 134.

Wzmocnienie negatywne (negative reinforcement) – konsekwencja polegająca na tym, że pojawieniu się zachowania z otoczenia usuwa się coś niepożądanego lub negatywnego, skutkująca wzmożeniem tego zachowania w przyszłości. BWD 182.

Wzmocnienie negatywne – usunięcie nieprzyjemnego, czyli awersyjnego bodźca, zbieżne z określonym zachowaniem (por. kara). PKK II 135.

Czynnik wzmacniający – stan (polegający albo na prezentacji, albo na usunięciu bodźca), który następuje po reakcji i zwiększa siłę tej reakcji. PKK II 134.

Wzmocnienie różnicujące (differential reinforcement) – procedura będąca kombinacją wzmocnienia i wygaszania, której celem jest wzmożenie zachowania pożądanego i redukcja zachowania niechcianego lub trudnego. BWD 182.

Kształtowanie – technika uczenia się sprawczego, za pomocą której wytwarza się nowe zachowanie, wzmacniając reakcje podobne do reakcji pożądanej. PKK II 137.

Wzmacnianie sporadyczne – typ rozkładu wzmacniania, w który wzmacniane są niektóre, lecz nie wszystkie, poprawne reakcje; zwane także wzmacnianiem częściowym. PKK II 137.

Rozkład wzmacniania – program określający częstość wzmocnień i ich rozkład w czasie. PKK II 138.

Wzmocnienie pozytywne to bezpośrednie dodanie bodźca, który – jeśli jest zależny od zachowania – zwiększa jego częstość w przyszłości. We wzmocnieniu pozytywnym po pojawieniu się zachowania następuje coś pożądanego, co będzie sprzyjało jego ponownemu pojawieniu się. Przykładem takiego wzmocnienia może być przybicie piątki, udzielenie pochwały ustnej „dobra robota!” czy przyznanie punktów – czyli strategie podobne do tych, jakie stosują nauczyciele wobec uczniów, aby wzmacniać właściwa zachowania podczas lekcji. BWD 42.

Czynnikiem wzmacniającym nazywamy to, co następuje po wystąpieniu zachowania i zwiększa prawdopodobieństwo ponownego pojawienia się tego zachowania w przyszłości. Innymi słowy, czynnik wzmacniający to rodzaj konsekwencji, która sprzyja spotęgowaniu danego zachowania. Myśl o wzmacnianiu jak o mechanizmie funkcjonującym w sposób zbliżony do nagrody. Gdy nagradzasz dziecko lodami po tym, jak posprząta swój pokój, robisz to dlatego, że podoba ci się zachowanie polegające na sprzątaniu pokoju i chciałbyś oglądać je częściej. BWD 40.

Wzmocnienie jest jednym z fundamentów zmiany zachowania. Niemal wszystkie nasz interakcje z innymi ludźmi i codzienne czynności powodowane są naturalnymi reakcjami na czynniki wzmacniające, które występują w naszym otoczeniu. Wzmocnienie negatywne pozwala nam uniknąć niechcianych zadań lub czynności – albo uciec przed nimi – poprzez zaangażowanie się w określone zachowanie, wzmocnienie pozytywne zaś polega na uzyskiwaniu dostępu do pewnych zadań czy działań również poprzez pewne określone zachowania. BWD 59.

Wzmocnienie negatywne jest bezpośrednim zależnym usunięciem bodźca, które zwiększa prawdopodobieństwo ponownego pojawienia się danego zachowania. Pisząc „zależny”, mam na myśli to, że usunięcie bodźca jest całkowicie powiązane z tym, czy występuje zachowanie docelowe. Zatem gdy zachowanie nastąpi, konsekwencją zależną będzie usunięcie czegoś nieprzyjemnego, co spowoduje wzmożenie się zachowania docelowego. Jeśli zachowanie nie nastąpi, bodziec nie zostaje usunięty. Oto przykład: mówisz dziecku, że jeśli skosztuje kęs nowej potrawy, której nigdy nie próbowało, nie będzie musiało zjadać wszystkich warzyw ze swojego talerza. BWD 45-46.

Kara jest całkowitym przeciwieństwem wzmocnienia – to strategia, której używamy, kiedy chcemy zmniejszyć prawdopodobieństwo ponownego wystąpienia danego zachowania. BWD 60.

Chociaż w swobodnej rozmowie często mówimy o „nagrodzie”, Skinner preferował bardziej obiektywny termin czynnik wzmacniający. Terminem tym określał każdy bodziec, który następuje po reakcji i zwiększa jej siłę. Pokarm, pieniądze i seks dla większości ludzi pełnią tę funkcję, podobnie jak zainteresowanie, pochwała lub śmiech. Są to wszystko przykłady pozytywnego wzmocnienia, które, następując po danej reakcji, zwiększa jej siłę i sprawia, że jej ponowne wystąpienie staje się bardziej prawdopodobne. Oczywiście większość ludzi wie, co to jest pozytywne wzmocnienie, lecz mniej osób rozumie inny ważny sposób zwiększania siły reakcji sprawczych. Polega ono na wzmacnianiu zachowania przez usunięcie nieprzyjemnego, czyli awersyjnego, bodźca. Psycholodzy nazywają to wzmocnieniem negatywnym. (Słowo „negatywne” jest tu użyte w znaczeniu matematycznym: „odejmij” lub „usuń”, podczas gdy „pozytywne” znaczy „dodaj” „dodaj” lub „zastosuj”). Użycie „parasola” w celu uchronienia się przed zmoknięciem podczas ulewy jest więc zachowaniem wyuczonym i podtrzymywanym przez wzmocnienie negatywne. Innymi słowy, używasz parasola, żeby uniknąć nieprzyjemnego bodźca (zmoknięcia). Podobnie, kiedy kierowca zapina pas bezpieczeństwa, przykry dźwięk brzęczyka ustaje, dostarczając negatywnego wzmocnienia. Zapamiętaj, że to właśnie „odjęcie”, czyli usunięcie nieprzyjemnego bodźca stanowi negatywne wzmocnienie. PKK II 134-5.

Kultura kształtuje zatem preferencje dotyczące wzmocnienia, lecz wzmocnienie kształtuje także kulturę. Gdy po raz pierwszy idziesz ulicą miasta w jakimś obcym kraju, wówczas wszystkie rzucające się w oczy różnice są tylko odmiennymi sposobami szukania wzmocnienia lub unikania kary, jakie znaleźli mieszkający tu ludzie. Świątynia jest miejscem, gdzie podejmowane są charakterystyczne dla danej kultury działania zmierzające do uzyskania nagród od bóstwa. Ubiór może odzwierciedlać dążenie do znalezienia satysfakcjonującego partnera (partnerki) lub do zapewnienia sobie poczucia komfortu w panującym w tym kraju klimacie. A kuchnia danej kultury rozwija się z wyuczonej umiejętności przetrwania na rodzimych produktach roślinnych i zwierzęcych. W tym sensie możemy więc pojmować kulturę szeroko, jako zbiór wspólnych dla grupy ludzi zachowań wyuczonych pierwotnie za pomocą warunkowania sprawczego. PKK II 143-144.

Warunkowanie klasyczne:
– Zachowanie jest kontrolowane przez bodźce (Sw i Sb), które poprzedzają reakcję
– Nie wiąże się z nagradzaniem ani karaniem (chociaż mogą być stosowane bodźce przyjemne i awersyjne)
– Wskutek warunkowania nowy bodziec (Sw) zaczyna wywoływać „stare” (odruchowe) zachowanie
– Wygaszanie jest spowodowane wstrzymaniem podawania Sb
– Uczący się jest bierny (reaguje odruchowo). Reakcje są mimowolne: zachowanie jest wywoływane przez bodźce
Warunkowanie sprawcze:
– Zachowanie jest kontrolowane przez konsekwencje (nagrody, kary itp.), które następują po reakcji
– Często wiąże się z nagradzaniem (wzmocnieniem) lub karaniem
– Wskutek warunkowania nowy bodziec (czynnik wzmacniający) wywołuje nowe zachowanie
– Wygaszanie jest spowodowane wstrzymaniem podawania wzmocnienia
– Uczący się jest aktywny (zachowanie sprawcze). Reakcje są dowolne: zachowanie jest wytwarzane (emitowane) przez organizm
PKK II 151.

Jeśli źródłem uprzedzeń są różnice pozycji społecznej, sposobem na ich zmniejszenie jest stworzenie między grupami stosunków opartych na współpracy i równym traktowaniu. Jeśli uprzedzenia służą racjonalizacji zachowań dyskryminujących, w ramach przeciwdziałania im możemy zalegalizować praktyki antydyskryminiacyjne. Jeśli uprzedzenia są wzmacniane poprzez działalność różnych instytucji, możemy rozpocząć kampanię, która doprowadzi do zmiany tego stanu rzeczy i na przykład skłoni środki masowego przekazu do lansowania wzorów zgodnego współżycia różnych grup. Jeśli członkowie innych grup wydają nam się jedną niezróżnicowaną masą, możemy podjąć wysiłki, aby zacząć dostrzegać w ich gronie indywidualne osoby. Na truciznę, jaką są uprzedzenia, można stosować różnego rodzaju antidota. MPS 482.

Aby zademonstrować, na czym polega ABC analizy zachowania, chętnie odwołuję się do metafory bólu głowy. Większość z nas, czując narastający ból głowy, sięga po jakiś środek przeciwbólowy w nadziei, że ból osłabnie, gdy tylko lekarstwo zacznie działać. Zmienną poprzedzającą jest w tym scenariuszu odczuwany przez ból głowy. W reakcji na ból bierzemy lekarstwo – czyli podejmujemy zachowanie. Jego idealną konsekwencją byłoby wyeliminowanie bólu, my jednak przeanalizujemy obydwie możliwości rozwoju wypadków w naszym scenariuszu. Jeśli konsekwencją jest uśmierzenie bólu po przyjęciu leku, z większym prawdopodobieństwem skorzystamy z tego środka w przyszłości, ponieważ wiemy, że jest skuteczny. W tym przypadku mówimy, że zażycie lekarstwa zostało wzmocnione. Jeśli konsekwencja będzie odwrotna – ból nie ustąpi lub się zaostrzy – zmaleje prawdopodobieństwo, że w przyszłości znów sięgniemy po ten lek. W takiej sytuacji powiedzielibyśmy, że wzięcie lekarstwa zostało ukarane trwającym wciąż bólem lub jego wzmożeniem. BWD 30-31.

Interwał (interval) – rozkład wzmacniania; z góry ustalony przedział czasowy. BWD 178.

Proporcja (ratio) – rozkład wzmacniania; odnosi się do określonej liczby reakcji. BWD 180.

Rozkład wzmacniania (schedule of reinforcement) – metoda używana do ustalenia częstości dostarczania czynnik wzmacniającego. BWD 180.

Wybuch wygaszeniowy (extinction burst)czasowy wzrost częstości, intensywności lub czasu trwania zachowania, które wcześniej było wzmacniane, pojawiający się po rozpoczęciu wdrażania procedury wygaszania; zjawisko często ilustrowane powiedzeniem it gets worse before it gets better [najpierw się pogarsza, by mogło się poprawić]. BWD 181.

Wzmacnianie różnicujące innych zachowań (differentia reinforcement of other behaviors, DRO) – procedura polegająca na dostarczaniu wzmocnień w razie niewystąpienia określonego zachowania trudnego i wygaszaniu tego zachowania. BWD 182.

Christine A. Padesky, Dennis Greenberger: Umysł ponad nastrojem. Zmień nastrój poprzez zmianę sposobu myśleniaWyniki wielu niedawnych badań pokazują, że postawa wdzięczności może się łączyć z większym szczęściem, poprawą wielu nastrojów, a nawet lepszym zdrowiem fizycznym. To ciekawe, że wdzięczność odgrywa istotną rolę we wszystkich najważniejszych religiach świata. Wdzięczność można, jak się wydaje, uważać za uniwersalną cechę ludzką, przekraczająca granice kultur i wieków. „Wdzięczność” oznacza, że uznajemy i doceniamy najróżniejsze doświadczenia i cechy w nas samych, innych ludziach i świecie. Gdy potrafimy nazwać to, za co jesteśmy wdzięczni i co doceniamy, istnieje większa szansa, że pozytywne przekonania będą aktywowane i wzmacniane. Aby poprawić sobie nastrój, możemy pielęgnować w sobie wdzięczność za to, co mamy w życiu. Dzięki temu zauważamy pozytywne doświadczenia. Podążając tą drogą i kultywując w sobie postawę wdzięczności, łączymy się z tym, co w nas dobre i doświadczamy lepszych emocji. UPN 181.

Bibliografia: wykaz skrótów



Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *