Nawyki

Prążkowie grzbietowe to obwód mózgowy odpowiedzialny za przyzwyczajenia; kontroluje większość naszych dobrych i złych nawyków. Nawyki to zachowania, które prezentujemy automatycznie, bez zastanawiania się, zatem kiedy utrwalimy już dobry nawyk, wtedy ma on moc zmiany naszego życia bez naszej świadomości tego faktu. KRW 34.  

Wyjaśnienie kwestii, dlaczego ludzie manipulują wrażeniem wywieranym na innych, chociaż nie może im to przynieść żadnych korzyści, może być następujące: autoprezentacja jest tak głęboko zakorzenionym nawykiem, że trudno nam przestać martwić się cudzymi opiniami nawet wówczas, gdy wiemy, iż nie mają one żadnego znaczenia. LWW 58.

Aby naprawdę zrozumieć nawyki, trzeba pojąć, jak nasz mózg ogólnie nakazuje wykonywanie czynności. Często wydaje nam się, że zasadnicza część wykonywanych przez nas czynności wynika ze świadomych intencji. Prawda jest taka, że większość z nich to impulsy lub rutynowe działania – niewywoływane przez konkretną myśl, ale będące automatyczną reakcją. Mówiąc krótko, to nawyki. KRW 76-77.

Jest stare hinduskie powiedzenie, które brzmi: „Przez pierwsze trzydzieści lata naszego życia tworzymy nawyki. Przez ostatnie trzydzieści lat naszego życia nawyki tworzą nas”. KRW 80.

Nawyki powstają, ponieważ każde działanie aktywuje konkretny schemat w prążkowiu grzbietowym. Za każdym razem, kiedy podążasz tą samą ścieżką, staje się ona coraz bardziej określona w twoim mózgu – innymi słowy, neurony w prążkowiu grzbietowym mocniej się ze sobą wiążą. Co więcej, za każdym razem, gdy aktywujesz ten schemat w swoim mózgu, sprawia to, że aktywacja przebiega łatwiej. Wkrótce stworzenie nowej ścieżki staje się niemal niemożliwe – twój mózg chce podążać tylko starymi szlakami. KRW 80.

Każdy ma wyuczone nawyki w zakresie radzenia sobie; to najgłębsze, najbardziej zakorzenione rutynowe działania, jakie mamy. Sprawiają, że czujemy się lepiej, przynajmniej przez jakiś czas. Dzieje się tak dzięki zmniejszeniu aktywności ciała migdałowatego i redukcji reakcji stresowej organizmu. Dobre nawyki radzenia sobie mogą pomóc ci uciec przed zbliżającą się równią pochyłą, ponieważ prążkowie grzbietowe przejmuje kontrolę i przywraca twojemu życiu właściwy kurs. Ale złe nawyki radzenia sobie nie stabilizują naszego nastroju na dłuższą metę, więc trzymanie się ich jedynie powoduje później zwiększenie stresu i w rezultacie prowadzi donikąd. KRW 82.

Żeby pozbyć się destrukcyjnego (dezadaptacyjnego) nawyku w zakresie radzenia sobie, nie możemy zwyczajnie przestać robić danej rzeczy, bo będziemy odczuwać stres. Zamiast tego należy zastąpić ten nawyk innym nawykiem. KRW 83.

W nowej czy nieznanej sytuacji umysł wyciąga pochopne wnioski, aby uzupełnić brakujące informacje, w dużej mierze bazując na naszych doświadczeniach z przeszłości. Mamy wtedy skłonność do postrzegania nawykowego. SKP 170.

System pamięci utajonej jest dużo rozleglejszy niż system pamięci jawnej. Innymi słowy, nasza świadoma wiedza o sobie to jedynie wierzchołek góry lodowej znacznie większej nieświadomej tkanki emocjonalnych wzorców i nawyków. System pamięci utajonej obejmuje podsystemy pamięci proceduralnej i emocjonalnej. Pamięć proceduralna wiąże się z umiejętnościami motorycznymi zakodowanymi w jądrach podstawnych, zwłaszcza w prążkowaniu. Są to wyuczone nawyki, wykorzystywane np. w czasie jazdy na rowerze, pisania na maszynie lub prowadzenia samochodu, bez konieczności myślenia o nich. Nawyki te są tym, co robimy automatycznie, jakby na autopilocie; gdy tylko zostaną wyuczone, są natychmiast wyrażane pod wpływem określonego bodźca. W większości są one przydatne, ale czasami są wśród nich nawyki, które stały się uzależnieniami. AUM 53-54.

Tak jak woda spływa z góry, tak samo mózg robi to, co przychodzi mu z łatwością. Oznacza to, że rozwój nowych nawyków wymaga na początku większego wkładu sieci wykonawczej, zanim nowy nawyk stanie się automatyczny. Gdy tylko nawyk się wytworzy, jego wykonanie przychodzi z łatwością. Te oparte na nawykach zachowania będą ostatecznie zachodzić automatycznie z niewielkim zaangażowaniem uwagi czy energii. AUM 54-55.

Ponieważ neurony, które jednocześnie ulegają pobudzeniu, są z sobą połączone, nowe nawyki trzeba wzmacniać przez ćwiczenia, tak aby ich wykonywanie przychodziło z łatwością. Nawyki są najsilniejsze, jeśli bodźce są zróżnicowane i łatwo dostępne. Pacjenci muszą wiedzieć, że wytworzenie nowego, zdrowego nawyku zawsze jest trudniejsze na początku. Jeśli wytrwają dostatecznie długo, dzięki czemu wykonywanie nawyku będzie przychodzić z łatwością, bez większego wysiłku, ponieważ neurony, które są ze sobą połączone, będą za każdym razem ulegać jednoczesnemu pobudzeniu. AUM 55.

Utajone wspomnienia tworzą dużą część tkanki naszego Ja. Te zróżnicowane, splecione z sobą wątki obejmują nie tylko wspomnienia proceduralne, złożone ze wzorców ruchowych, takich jak sposoby naszej autoekspresji oparte na mowie ciała i tonie głosu, ale także wspomnienia emocjonalne, takie jak reagowanie przerażeniem na osobę mówiącą z określonym akcentem. Te reprezentacje Ja obejmują nasze umiejętności motoryczne, przyzwyczajenia, pragnienia oraz nawykowe wzorce mowy, jak również autonomiczne myśli, obsesje i kompulsje. Te utajone wspomnienia są wyuczonymi nawykami, częściowo wytworzonymi na drodze warunkowania klasycznego, powtarzanymi i splecionymi z sobą, dzięki czemu doznania cielesne, ruchy i emocje składają się na poczucie indywidualności każdej osoby. AUM 55-57.

Bibliografia: wykaz skrótów



Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *