Perfekcjonizm

Sławomir Jarmuż: Paradoksalna psychologiaPsychologowie odkryli ciekawe przejawy perfekcjonizmu w różnych sferach ludzkiej działalności. Przed prezentacja badań na ten temat warto jednak przyjrzeć się bliżej perfekcjonizmowi jako właściwości człowieka. W psychologii pojęcie to jest najczęściej rozumiane jako dążenie do realizacji bardzo wysokich standardów i jednocześnie samokrytycyzm w sytuacji nieosiągania tychże. Perfekcjonista stawia sobie niezwykle ambitne cele, dąży do ich osiągnięcia, a ewentualne niepowodzenia przeżywa bardzo negatywnie. Na podstawie zaprezentowanej definicji wyróżnia się w psychologii dwa ogólne aspekty tej właściwości. Pierwszy to perfekcjonistyczne dążenia, czyli działania skoncentrowane na sobie połączone z niezwykle wysokimi osobistymi standardami wykonania. Bardzo charakterystyczne dla perfekcjonisty jest podejście „wszystko albo nic”. W praktyce oznacza ono albo pełna akceptację osiągniętego wyniku, albo poczucie porażki bez względu na to, jak daleko jest się od ideału. Nie ma więc stanów pośrednich. Dążenia perfekcjonisty bywają kompulsywne, czyli realizowane pod wpływem wewnętrznego przymusu, bez względu na to, czy w danej sytuacji rzeczywiście jest potrzebne bezbłędne wykonanie. Perfekcjoniści wykazują także skłonność do zwiększonego krytycyzmu wobec swoich dokonań, nawet kiedy odnieśli sukces. Znamy z pewnością osoby wiecznie niezadowolone z własnej pracy czy osiągnięć. Drugim aspektem jest perfekcjonistyczny niepokój, czyli emocje związane z błędami i – ogólnie biorąc – z rozbieżnością między przyjętym standardem a rzeczywistym wykonaniem. Perfekcjonista obawia się nie tylko odstępstw od ideału, ale także negatywnej oceny innych ludzi. Dlatego też porażka lub choćby nieidealne wykonanie stanowi tak duży problem. JPP 27-28.    

Badania wskazują na związek między perfekcjonizmem a wypaleniem zawodowym, które potocznie rozumie się jako zniechęcenie do pracy czy też przejściowy brak motywacji. JPP 28.

Zarazem z perspektywy pracodawcy najważniejszą rzeczą jest wydajność pracownika. Pracodawcy na ogół są zainteresowani wynikami biznesowymi, a kwestie emocjonalnych kosztów, jakie ponoszą podwładni, pozostawiają na dalszym planie. Gdyby więc perfekcjonizm wiązał się z osiąganymi rezultatami, byliby w stanie zaakceptować jego negatywne skutki uboczne. Tymczasem wbrew zdroworozsądkowym przewidywaniom perfekcjonizm wcale nie przyczynia się do osiągania lepszych wyników. Jak wskazują badania, jego związek z jakością pracy jest zaskakująco słaby, co może być źródłem frustracji pracodawców. Współczesne badania psychologiczne prowadzone w wysokorozwiniętych krajach świata dają dość jednoznaczny obraz negatywnego wpływu perfekcjonizmu na różne obszary aktywności pracowników, zwłaszcza zaś na sferę psychiczną. Co szczególnie paradoksalne, perfekcjonizm właściwie w ogóle nie przyczynia się do lepszych wyników. JPP 34.

Analiza statystyczna wykazała, że perfekcjonizm jest związany z takimi objawami psychopatologicznymi, jak zaburzenia jedzenia (np. objadanie się, anoreksja) i lęk. Autorzy uważają go za czynnik transdiagnostyczny, co oznacza, że stanowi on wspólna podstawę bardzo różnych zaburzeń. Sam perfekcjonizm nie wywołuje określonego zaburzenia, ale jego obecność zwiększa ryzyko pojawienia się symptomów psychopatologii. JPP 37.

Innym patologicznym symptomem sprzężonym z perfekcjonizmem (a często także z zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi) jest zbieractwo. Polega ono na gromadzeniu rzeczy do poziomu utrudniającego normalne funkcjonowanie. Zaburzenie to zaczyna się zwykle u dorastających dzieci. w wieku dorosłym zaś i w okresie starości przyjmuje patologiczne rozmiary. Ludzie nim dotknięci maja mieszkania wypełnione przedmiotami z reguły przynoszonymi z ulicy, co dodatkowo powoduje poważne problemy sanitarne. JPP 38.

Thomas Curran i Andrew P. Hill wykonali metaanalizę dotyczącą skłonności perfekcjonistycznych u studentów z kilku bardzo zamożnych krajów. Okazuje się, że w tej grupie w latach 1989-2016 stale rosła tendencja do perfekcjonizmu. Dotyczy to zwłaszcza krajów o silnej indywidualistycznej kulturze, czyli Stanów Zjednoczonych, Kanady i Wielkiej Brytanii. Przyczyn takiego stanu rzeczy autorzy upatrują w zmianach kulturowych i gospodarczych współczesnego świata, w szczególności zaś w neoliberalnej gospodarce, która dziewiętnastowieczne stosunki gospodarcze stara się/ przenosić na współczesność. W tym systemie o wartości człowieka decydują jego majętność i status społeczny. Nie są one przywilejem niektórych, ale może je zdobyć każdy, kto chce włożyć odpowiedni wysiłek. Właśnie takie idee, promujące ambicje i zaangażowanie, zbudowały kapitalizm. JPP 38-39.

Bibliografia: wykaz skrótów



Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *