Robert L. Leahy: Terapia schematów emocjonalnych

Informacje szczegółowe

Autor: Robert L. Leahy
Tytuł: Terapia schematów emocjonalnych
Tytuł oryginału: Emotional Schema Therapy
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
Przekład: Beata Radwan
Seria: Psychiatria i Psychoterapia
Liczba stron: 432
Format: 17 x 24 cm
Rok wydania: 2026
Data premiery: 15.04.2026
ISBN: 978-83-233-5649-3

Kup książkę w najniższej cenie

Terapia schematów emocjonalnych

Robert L. Leahy napisał znakomitą, naprawdę innowacyjną, a w najlepszych momentach porywającą książkę. Taką, która wznosi nasze doświadczanie i rozumienie emocji na wyższy poziom. Nie zajmuje się w niej tym, co znaczą poszczególnie emocje i jak się pozbyć tych niepożądanych, ale w jaki sposób to my sami nadajemy im znaczenie i jak te arbitralne i subiektywne znaczenia wpływają następnie na całe nasze życie. Zarówno interpretacja emocji jak i sposoby reagowania na nie bywają bowiem adaptacyjne i sprzyjają naszemu dobrostanowi – albo przeciwnie, często nam szkodzą, eskalując istniejące problemy z istnieniem (a kto ich nie ma?). Warto zatem lepiej poznać i w miarę możliwości przejąć kontrolę nad tym procesem. I temu właśnie ma służyć prezentowana w książce „terapia schematów emocjonalnych”.

Model schematów emocjonalnych zakłada, że gdy dochodzi do pojawienia się emocji, nadajemy im określone znaczenie, a to z kolei wpływa na strategie wykorzystywane do radzenia sobie z nimi. Mówiąc inaczej, same emocje biorą czynny udział w tym, w jaki sposób je interpretujemy i jak próbujemy sobie z nimi radzić. Na przykład osoby pogrążone w smutku, dokonują pesymistycznych, depresyjnych interpretacji emocji, przez co jeszcze bardziej pogrążają się w depresji.

Proces ten odbywa się zasadniczo poza naszą świadoma kontrolą, przez co bezwolnie mu ulegamy, co może prowadzić do szkodliwych, nieprzystosowawczych zachowań i patologii. W autorskim podejściu, jakie proponuje Leahy, chodzi właśnie o to, aby włączyć w ten proces naszą świadomą uwagę i aktywnie modyfikować go na każdym jego etapie, które są szczegółowo omówione w książce.

Poza swoim ściśle terapeutycznym przeznaczeniem książka Terapia schematów emocjonalnych podejmuje różne ciekawe wątki i skłania do rozmaitych przemyśleń natury filozoficznej i egzystencjalnej, ale jej główna idea – drobiazgowo opisywana w kolejnych rozdziałach – wyrażona jest w jednym krótkim zdaniu rzuconym niejako mimochodem na stronie 27: „Ignorujemy emocje na własne ryzyko”. Ten świetny aforystyczny skrót zawiera w sobie więcej treści i mocy niż wiele stronic poradnikowych średniaków, w których z o wiele mniejszym wdziękiem wałkowane są w kółko te same lub podobne do siebie koncepty, polewane dla niepoznaki nieco różniącymi się od siebie sosami.

[Pełna recenzja książki Terapia schematów emocjonalnych ukaże się niebawem w miesięczniku „Nowe Książki”, a potem pojawi się dokładnie w tym miejscu]

dr Grzegorz Tomicki

Główne założenia terapii schematów emocjonalnych

Terapia schematów emocjonalnych zakłada, że ludzie mają niezwerbalizowane teorie na temat emocji i ich regulacji. W terapii tej główny nacisk kładzie się na wyjaśnienie i modyfikację indywidualnych teorii emocji pacjenta, stosując oceny poznawcze lub sokratejskie, testy doświadczalne, eksperymenty behawioralne oraz inne interwencje, które wspomagają normalizację, określanie czasowości emocji, powiązanie ich z wartościami oraz znalezienie adaptacyjnych sposobów ich wyrażania i walidacji.

Wprowadzając pacjenta do modelu terapii, terapeuta podkreśli, że to nie same emocje mogą stanowić problem; może nim być ocena emocji, strach przed nimi i potrzeba ucieczki poprzez niewłaściwe strategie kontrolowania emocji. Wszyscy czasami czują smutek, ale tylko niektórzy popadają w depresję. Wszyscy odczuwają lęk, ale tylko niektórzy cierpią na zespół lęku uogólnionego. Wszyscy odczuwają irracjonalny strach przed zakażeniem lub popełnieniem błędu, ale tylko u niektórych prowadzi to do zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego.

Model schematów emocjonalnych podkreśla siedem głównych zagadnień:

1. Bolesne i trudne emocje są uniwersalne.
2. Te emocje istnieją po to, aby ostrzec nas przed zagrożeniem oraz powiedzieć nam o naszych potrzebach.
3. Podstawowe przekonania i strategie (schematy) dotyczące emocji wpływają na to, czy emocja nasila się lub utrwala – zarówno w odniesieniu do siebie, jak i innych emocji.
4. Do problematycznych schematów należą: katastrofizacja emocji; przekonanie, że własne emocje nie mają sensu; oraz postrzeganie emocji jako trwałych, niekontrolowanych, wstydliwych, właściwych wyłącznie nam i wniosek, że najlepiej trzymać je w tajemnicy.
5. Strategie kontrolowania emocji, takie jak próby ich tłumienia, ignorowania, neutralizowania lub eliminowania przez nadużywanie substancji lub nałogowe objadanie się, utwierdzają w negatywnym przekonaniu, że emocje są nie do zniesienia.
6. Ekspresja i walidacja są pomocne, jeśli normalizują, uniwersalizują, zwiększają zrozumienie, różnicują emocje, ograniczają poczucie wstydu i winy oraz wzmacniają przekonanie o tolerowalności emocji.
7. W terapii schematów emocjonalnych nauka akceptowania bolesnych emocji i rozwijania tolerancji wobec frustracji może być postrzegana jako element modelu osobistego wzmocnienia – czyli zwiększonej wiary we własne możliwości oraz pełniejszego poczucia sensu życia.

Dlaczego warto przeczytać?

Lektura książki Terapia schematów emocjonalnych przynosi wymierne korzyści, które realnie przekładają się na jakość życia i stabilność emocjonalną:

• Zrozumienie ewolucyjnej roli trudnych stanów pozwala przestać postrzegać siebie jako osobę „zepsutą” lub słabą.
• Wprowadzenie technik akceptacji skraca czas trwania epizodów obniżonego nastroju, ponieważ znika opór, który zazwyczaj podtrzymuje cierpienie.
• Rozwinięcie umiejętności różnicowania emocji ułatwia precyzyjne komunikowanie potrzeb w relacjach z innymi ludźmi.
• Wiedza o tym, że emocje są zjawiskiem przejściowym i powszechnym, buduje głębokie poczucie bezpieczeństwa wewnętrznego.
• Praktyczne ćwiczenia zawarte w treści pozwalają na samodzielne identyfikowanie szkodliwych schematów i ich stopniową modyfikację.
• Dostrzeżenie związku między odczuwanymi emocjami a wyznawanymi wartościami nadaje sens nawet trudnym doświadczeniom.

Rekomendacja

Terapia schematów emocjonalnych oferuje dogłębny opis rozumienia i interwencji nacelowanych na nieadaptacyjne przekonania dotyczące emocji. Prezentowane w książce podejście jest nie tylko metodą terapeutyczną samą w sobie, lecz także cennym uzupełnieniem dla osób praktykujących w innych podejściach, szczególnie poznawczo-behawioralnym.

dr Joachim Kowalski, Instytut Psychologii PAN

Fragment

Terapia schematów emocjonalnych usiłuje poszerzyć zakres elastyczności regulacyjnej, aby pojawienie się emocji nie musiało prowadzić do skrajnego przewidywania emocji lub autodestrukcyjnych metod ich regulowania, ale stało się okazją do wykorzystania szerokiego zakresu adaptacyjnych interpretacji oraz strategii radzenia sobie. Terapia schematów emocjonalnych skupia się na problematycznych przekonaniach na temat bieżących emocji i pokazuje ich powiązanie z niekorzystnymi stylami radzenia sobie, które pogłębiają dalsze trudności. W następnych rozdziałach przedstawię różne techniki radzenia sobie z wieloma z tych przekonań na temat emocji oraz zaproponuję bardziej skuteczne strategie radzenia sobie z emocjami budzącymi niepokój.

Robert L. Leahy
Terapia schematów emocjonalnych

O autorze

Robert L. Leahy, PhD – profesor psychologii klinicznej w Weill Cornell Medical College i dyrektor American Institute for Cognitive Therapy w Nowym Jorku. Jest cenionym autorem kilkudziesięciu publikacji adresowanych zarówno do specjalistów w dziedzinie psychiatrii i psychoterapii, jak również do szerokiego grona czytelników. W Polsce ukazały się miedzy innymi Techniki terapii poznawczej. Poradnik praktyka (WUJ, 2018) oraz Pokonaj depresję, zanim ona pokona ciebie (WUJ, 2014) oraz Gdybym tylko… (WUJ, 2023). Jest laureatem prestiżowej nagrody im. Aarona T. Becka. Jego książki przetłumaczono na 21 języków.

Zobacz spis treści

Wstęp 13
Podziękowania 17

Część I
Teoria schematów emocjonalnych

Rozdział 1 Społeczna konstrukcja emocji 21

Krótka historia emocji w zachodniej filozofii i kulturze 24
Prymat racjonalności 24
Prymat emocji 27
Wpływ czynników kulturowych i historycznych na emocje 28
Ocena poznawcza emocji 32
Zawartość książki 36
Podsumowanie 37

Rozdział 2 Terapia schematów emocjonalnych 39

Główne założenia terapii schematów emocjonalnych 43
Bolesne i trudne emocje są uniwersalne 44
Emocje rozwinęły się, aby nas ostrzec przed zagrożeniem i poinformować o naszych potrzebach 46
Przekonania na temat emocji oraz związane z nimi strategie określają wpływ emocji 50
Schematy emocjonalne i strategie regulowania emocji stanowią często problemy, a nie rozwiązania 52
Walidacja wpływa na inne schematy emocjonalne 53
Celem terapii schematów emocjonalnych jest wewnętrzne wzmocnienie 55
Podsumowanie 58

Rozdział 3 Model schematów emocjonalnych 59

Model schematów emocjonalnych a inne teorie emocji 59
Przykłady ilustrujące model w akcji 64
Specyficzne wymiary schematów emocjonalnych 70
Czas trwania 70
Kontrola 70
Zrozumienie 71
Uzgodnienie 71
Poczucie winy i wstydu 71
Racjonalność 72
Uproszczone spojrzenie na emocje 72
Wartości 72
Ekspresja 73
Walidacja 73
Akceptacja 73
Obwinianie 74
Zobojętnienie 74
Ruminacje 74
Wymiary schematów emocjonalnych w odniesieniu do innych modeli poznawczo–behawioralnych 75
Badania schematów emocjonalnych 77
Rola schematów emocjonalnych w psychopatologii 80
Podsumowanie 83

Część II
Rozpoczynanie terapii

Rozdział 4 Wstępna ocena i wywiad 87

Ewaluacja kwestionariuszy samoopisowych 89
Jak mój partner/moja partnerka radzi sobie z moimi emocjami 93
Wstępny wywiad 94
Główny problem emocjonalny 94
Wyrażanie emocji 95
Przekonania na temat emocji 96
Socjalizacja emocjonalna 99
Problematyczne strategie regulacji emocji 101
Specyficzne wymiary schematów emocjonalnych 105
Opracowanie konceptualizacji przypadku 108
Podsumowanie 111

Załącznik 4 1 Opis narzędzi stosowanych we wstępnej ocenie 112

Rozdział 5 Wprowadzenie do modelu schematów emocjonalnych 115

Uczenie pacjenta na temat emocji i schematów emocjonalnych 115
Łączenie schematów emocjonalnych z problematycznymi strategiami radzenia sobie 120
Rozpoznanie, czy schematy emocjonalne zostały wyuczone w rodzinie 122
Pokazanie, jak zmiana schematów emocjonalnych może wpłynąć na psychopatologię 127
Wykorzystanie konceptualizacji przypadku do stworzenia planu leczenia 130
Podsumowanie 132

Część III
Specyficzne interwencje dla schematów emocjonalnych

Rozdział 6 Kluczowe znaczenie walidacji 135

Co rozumiemy przez „walidację”? 137
Teoria przywiązania a walidacja 138
Metaemocje a walidacja 141
Dlaczego walidacja jest ważna 142
Przeszłe i aktualne unieważniające środowiska pacjenta 143
Unieważnienie w dzieciństwie 143
Rekompensata za unieważniające środowisko 145
Aktualne unieważniające środowisko 151
Akceptacja unieważniającego środowiska z przeszłości 152
Pięć kroków w walidacji 154
Mikroumiejętności 156
Wykorzystanie emocji terapeuty do walidacji 157
Szacunek dla cierpienia i chwili obecnej 159
Radzenie sobie z niepowodzeniami w walidacji 161
Nieuniknione porażki w okazywaniu empatii 161
Badanie znaczenia braku walidacji 163
Samowalidacja 165
Podsumowanie 167

Rozdział 7 Zrozumiałość, czas trwania, kontrola, poczucie winy/wstydu i akceptacja 169
Zrozumiałość emocji 170
Trwałość emocji 175
Potrzeba kontroli 180
Wina i wstyd 191
Akceptacja 199
Podsumowanie 203

Rozdział 8 Radzenie sobie z ambiwalencją 205

Znaczenie ambiwalencji i jej nietolerancji 205
Modyfikacja nietolerancji ambiwalencji 208
Zmierzenie się z uproszczonym postrzeganiem emocji 208
Analiza zalet i wad tolerowania ambiwalencji 210
Powiązanie nietolerancji ambiwalencji z problematycznymi strategiami radzenia sobie 213
Dostrzeganie obecnej akceptacji ambiwalencji 213
Normalizacja ambiwalencji w życiu innych osób 214
Analiza zniekształceń poznawczych leżących u podstaw nietolerancji ambiwalencji 214
Dekonstrukcja koncepcji „cech” 218
Przeformułowanie ambiwalencji jako źródła informacji 222
Przeformułowanie ambiwalencji jako wyzwań i możliwości 223
Robienie miejsca 223
Pokonanie oporu przed akceptacją ambiwalencji 225
Podsumowanie 228

Rozdział 9 Powiązanie emocji z wartościami (i zaletami) 229

Negatywna wizualizacja 231
Negatywna egzemplifikacja: „mnie też mogłoby to spotkać” 233
Pozytywna egzemplifikacja 234
„Wszystko przepadło” 235
Oczyszczające łzy 237
Wspinaczka po istotę znaczenia myśli 240
Życie warte cierpienia 241
Miesiąc wdzięczności 242
„To wspaniałe życie” 244
Cnota i sprawiedliwość: jak stać się osobą, którą sami moglibyśmy podziwiać 246
Podsumowanie 251

Część IV
Emocje społeczne i relacje

Rozdział 10 Zazdrość 255

Modyfikacja emocjonalnych schematów zazdrości 258
Normalizacja zazdrości 258
Walidacja zazdrości 260
Wymiary schematów emocjonalnych a zazdrość 261
Podstawowe przekonania, założenia i schematyczne przetwarzanie informacji 262
Opracowanie konceptualizacji przypadku 263
Powiązanie zazdrości z wartościami 265
Powiązanie zazdrości z problematycznymi strategiami radzenia sobie 266
Charakteryzowanie zazdrości jako niepokoju połączonego z gniewem i pobudzeniem 267
Osłabianie zazdrosnych myśli i uczuć 270
Dekatastrofizacja potencjalnej straty 272
Ograniczanie obsesyjnej kontroli i rozwijanie adaptacyjnych umiejętności interpersonalnych 274
Promowanie dbania o siebie 276
Podsumowanie 277

Rozdział 11 Zawiść 279

Natura zawiści 280
Modyfikacja emocjonalnych schematów zawiści 283
Normalizacja zawiści 283
Walidacja zawiści 286
Identyfikacja emocji zawiści i oddzielenie ich od zachowania 286
Analiza podstawowych przekonań, założeń i schematycznego przetwarzania informacji 288
Ewaluacja potrzeby porównywania i osądzania 289
Opracowanie konceptualizacji przypadku 291
Powiązanie zawiści z wartościami 293
Dekonstrukcja sukcesu i porażki 294
Analiza zawiści jako depresyjnej lub gniewnej ruminacji 296
Zamiana zazdrości w podziw i naśladowanie 297
Spojrzenie na status z szerszej perspektywy 298
Przesunięcie uwagi ze statusu na doświadczenie 299
Odróżnienie obrazu siebie od statusu 301
Uniwersalizacja człowieczeństwa 301
Praktykowanie doceniania i wdzięczności 302
Praktykowanie przeciwnych działań 303
Radzenie sobie z oporem przed rezygnacją z zawiści 304
Podsumowanie 306

Rozdział 12 Schematy emocjonalne w związkach 307

Schematy emocjonalne oraz dysfunkcyjne style relacji 308
Zmiana interpersonalnych schematów emocjonalnych oraz nieadaptacyjnych sposobów radzenia sobie 315
Reagowanie na emocje partnera 315
Zmiana określonych wymiarów schematów emocjonalnych 320
Scenariusze wygrany/wygrana–przegrany/przegrana a schematy emocjonalne 327
Strukturyzowanie dzielenia się emocjami 336
Opór przed umożliwieniem partnerowi wyrażania uczuć: powody, aby nie słuchać 336
Podsumowanie 343

Rozdział 13 Schematy emocjonalne w relacjach terapeutycznych 345

Jak negatywne schematy emocjonalne pacjentów mogą wpłynąć na terapię 347
Jak problematyczne style terapeutyczne mogą wpłynąć na proces terapii 350
Jak konstruktywne zachowania terapeuty mogą wzmocnić terapię 355
Natura przeniesienia w terapii schematów emocjonalnych 360
Model schematów emocjonalnych przeciwprzeniesienia 362
Niedopasowanie schematów pacjent–terapeuta 367
Rodzaje niedopasowań pacjent–terapeuta 368
Wykorzystanie przeciwprzeniesienia 370
Reagowanie na niedopasowanie schematów 374
Podsumowanie 378

Zakończenie 379

Bibliografia 385

Indeks 409

➡️ Zobacz inne polecane przez nas książki