Fiksacja (fixation)

Fiksacja (fixation) – 1. Akt lub proces fiksowania. Inaczej fiksacja wzrokowa. Zob. też prawo Dondersa, zakres czytania. 2. W psychoanalizie, utrzymywanie się sposobu zaspokajania libido charakterystycznego dla wcześniejszej fazy rozwoju psychoseksualnego, na przykład wtedy, gdy libido pozostaje przywiązane do określonego obiektu popędu bądź sfery erotogennej związanej z przedgenitalnym stadium libido, na przykład oralnym, analnym bądź fallicznym. Pojęcie to opiera się na obserwacji, że u ludzi przez całe życie utrzymuje się ukryte przywiązanie do wcześniejszych sposobów zaspokajania oraz relacji z obiektem i że są one reaktywowane przez regresję (1). Sigmund Freud (1856-1939) pisał o niej w książce Trzy rozprawy z teorii seksualności (1905) i często w swoich późniejszych publikacjach. Zob. też charakter analny, charakter genitalny, charakter oralny, charakter moczowy. 3. Akt lub proces stawania się pochłoniętym jakąś rzeczą. CS 213.

Klasyczna teoria psychoanalityczna podeszła do osobowości na dwa różne sposoby, przy czym oba wywodziły się z wczesnego modelu rozwoju indywidualnego. W epoce dominacji pierwotnej teorii popędu Zygmunta Freuda wyjaśniano osobowość w kategoriach fiksacji (na której z wczesnych faz rozwoju osoba zatrzymała się psychicznie?). Później, wraz z pojawieniem się psychologii ego, zaczęto pojmować charakter jako wyrażający działalność określonych stylów obronnych (jakie są typowe dla osoby sposoby unikania lęku?). Drugie podejście nie było sprzeczne z pierwszym, ale przyniosło inny zestaw pojęć i metafor objaśniających typy osobowości. Dodało do teorii popędu pewne założenia dotyczące rozwoju charakterystycznych dla jednostki wzorców adaptacyjnych i obronnych. MDP 45.

Fiksacja jest mechanizmem obronnym związanym z przechodzeniem do następnych etapów rozwoju. Uniemożliwia ona nowe doświadczenia wskutek lęku, jaki wywołuje potrzeba zmiany. Czynnik urazowy nasila fiksacje. Podobnym mechanizmem jest regresja, czyli ujawnienie zachowania typowego dla wcześniejszej fazy rozwoju. Regresja prowadzi zwykle śladem wcześniejszych fiksacji. FPZ 18.

Regresja (filial regression) – 1. Powrót do wcześniejszego, mniej dojrzałego sposobu myślenia, odczuwania czy zachowania. 2. W psychoanalizie mechanizm obronny, za pomocą którego osoba powraca do form zachowania, myślenia czy relacji z obiektem charakterystycznym dla wcześniejszych faz rozwoju po to, by uniknąć czy też zredukować lęk. Regresja libidalna jest powrotem do wcześniejszej fazy organizacji popędowej i zazwyczaj pojawia się jako reakcja na konflikt wtedy, gdy istniała wcześniejsza fiksacja (2); regresja ego jest powrotem do wcześniejszego sposobu funkcjonowania psychicznego, jak wtedy, kiedy dorosły w sytuacji stresu zachowuje się jak dziecko. Pojęcie zostało wprowadzone przez Sigmunda Freuda (1856-1939) w 1900 w pracy Objaśnianie  marzeń sennych. Zob też regresja w służbie ego. 3. W statystyce technika analizy związku między jedną lub wieloma zmiennymi niezależnymi i zmienną zależną. Zob. regresja wielokrotna, analiza regresji, regresja do średniej – tendencja występująca w pomiarze wielokrotnym zbiegania się wyników do średniej. 4. Spojrzenie rzucone wstecz w trakcie czytania linijki tekstu (łac. regressus  powrót). CS 631-632.

Ludzie z autyzmem mogą się zupełnie zafiksować na jednej obsesyjnej kwestii, która staje się dla nich pułapką i przejmuje kontrolę nad ich życiem. DZA 95.

Sytuację psychiczną w opisywanej (i podobnych) fazie okresu dojrzewania można bardzo prosto opisać. Namiętnie i szybko znikające miłosne fiksacje w ogóle nie należą do obszaru relacji z obiektem w takim znaczeniu, jakiego używamy opisując związki ludzi dorosłych. Są one identyfikacjami najprymitywniejszego typu, takimi, jakie spotykamy u bardzo małych dzieci zanim pojawiają się w ich życiu psychicznym jakiekolwiek obiekty miłości. Zmienność charakteru właściwa okresowi dojrzewania nie wskazuje na żadną zmianę wewnętrzną w przekonaniach jednostki lub w jej sposobie kochania. Można mówić raczej o utracie osobowości w wyniku zmiany związanej z identyfikacją. FMO 120.

Zdrowy rozsądek, ograniczenia, jakie narzucają okoliczności, i tzw. normalność oraz poczucie oczywistości – wszystko to są zracjonalizowane formy fiksacji na idolach oraz wyrazy wiary w różnego typu iluzje oraz ideologie. W rzeczywistości wszystkie takie racjonalizacje stanowią tylko wyraz tzw. patologii normalności. RFP 13.

Bibliografia: wykaz skrótów



Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.